Μια νέα συγκριτική μελέτη ίσως φέρνει πιο κοντά την απάντηση σε μία από τις πιο επίμονες απορίες της ανθρώπινης εξέλιξης: γιατί σχεδόν όλοι οι άνθρωποι είναι δεξιόχειρες.

Η δεξιοχειρία αποτελεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά χαρακτηριστικά του ανθρώπινου είδους. Σε κάθε πολιτισμό, σε κάθε άκρη της Γης, το 90% των ανθρώπων είναι δεξιόχειρες. Με βάση αρχαιολογικά δεδομένα, ορισμένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι αυτή η ασυμμετρία παρατηρείται ήδη από τη Νεολιθική περίοδο, ενώ άλλοι θεωρούν ότι παραμένει σταθερό χαρακτηριστικό σε ολόκληρη την εξελικτική πορεία του γένους Homo.

Παρόλο που λειτουργική πλευρίωση εμφανίζεται και σε άλλα πρωτεύοντα, η χαρακτηριστική περίπτωση του ανθρώπου αποτελεί ακραία εξελικτική περίπτωση. Πρόσφατη μετα-ανάλυση έδειξε ότι, σε αντίθεση με τον άνθρωπο, τα μη ανθρώπινα ανθρωποειδή δεν παρουσιάζουν προτίμηση προς συγκεκριμένο χέρι, ατομικά όμως εμφανίζουν προτιμήσεις κατά την εκτέλεση αμφίχειρων δραστηριοτήτων.

Σε πληθυσμιακό επίπεδο είναι δύσκολο να ποσοτικοποιηθεί αξιόπιστα η χειροπροτίμηση στα πρωτεύοντα.

Η μελέτη της πλευρίωσης στα μη ανθρώπινα πρωτεύοντα είναι περιορισμένη. Συνήθως, η εκτίμηση της χειροπροτίμησης στα πρωτεύοντα βασίζεται είτε σε παρατηρήσεις επαναλαμβανόμενων συμπεριφορών στο φυσικό περιβάλλον, όπως το σπάσιμο καρπών από χιμπαντζήδες, είτε σε τυποποιημένες δοκιμασίες σε συνθήκες αιχμαλωσίας, όπως οι δοκιμές απλής προσέγγισης αντικειμένων και το tube task. Κατά συνέπεια, τα διαθέσιμα δεδομένα προέρχονται από μικρά μεγέθη δείγματος, ενώ η χρήση των άνω άκρων ενδέχεται να μεταβάλλεται ανάλογα με το είδος της δραστηριότητας (χειρονομίες, προσέγγιση αντικειμένων, χρήση εργαλείων). Επιπλέον, έχει διατυπωθεί η άποψη ότι τα ζώα που συμμετέχουν σε πειραματικές δοκιμές μπορεί να επηρεάζονται έμμεσα από τους ανθρώπους που αλληλεπιδρούν προς δεξιόχειρη συμπεριφορά.

Ερευνητές του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης έκαναν μια συγκριτική ανάλυση συμπεριφορικών, νευρολογικών και κοινωνικών χαρακτηριστικών από 41 είδη πιθήκων και ανθρώπων με ένα στατιστικό μοντέλο που ενσωμάτωνε τις εξελικτικές σχέσεις μεταξύ των ειδών.

Οι ερευνητές εξέτασαν τις κυριότερες θεωρίες για την προέλευση της χειροπροτίμησης, αυή της διατροφής, του περιβάλλοντος, της σωματικής μάζας, της κοινωνικής οργάνωσης, της χρήσης εργαλείων και του τρόπου μετακίνησης. Σε όλες τις περιπτώσεις, ο άνθρωπος αποτελούσε εξαίρεση εξελικτικά. Στη συνέχεια, οι ερευνητές εισήγαγαν δύο επιπλέον μεταβλητές: το μέγεθος του εγκεφάλου και την αναλογία μήκους ποδιών-χεριών, που θεωρείται δείκτης δίποδης βάδισης. Με την ενσωμάτωση αυτών των χαρακτηριστικών, η ανθρώπινη ιδιαιτερότητα ως προς τη δεξιοχειρία εξαφανίστηκε στατιστικά. Με άλλα λόγια, μεγάλος εγκέφαλος και επιμήκη κάτω άκρα συσχετίζονται στενά με την εμφάνιση χειροπροτίμησης.

Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι η δεξιοχειρία συνδέεται στενά με θεμελιώδη χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν το ανθρώπινο είδος, τη δίποδη βάδιση και την εξέλιξη του εγκεφάλου.

Η ίδια μεθοδολογία επέτρεψε επίσης την εκτίμηση της χειροπροτίμησης σε εξαφανισμένα ανθρώπινα είδη.

Τα αποτελέσματα δείχνουν μια σταδιακή εξελικτική μετατόπιση προς τη δεξιοχειρία. Πρώιμα ανθρωποειδή, όπως οι Ardipithecus και Australopithecus, φαίνεται ότι εμφάνιζαν μόνο ήπια δεξιόχειρη προτίμηση, παρόμοια με εκείνη των σύγχρονων μεγάλων πιθήκων. Με την εμφάνιση του γένους Homo παρατηρείται προοδευτική ενίσχυση της δεξιοχειρίας σε είδη όπως οι Homo ergaster, Homo erectus και οι Νεάντερταλ, με αποκορύφωμα τον σύγχρονο Homo sapiens.

Εξαίρεση αποτέλεσε ο Homo floresiensis, γνωστός και ως «χόμπιτ». Το μικρό μέγεθος του σώματός του και του εγκεφάλου του, καθώς και μορφολογικά χαρακτηριστικά που πιθανόν υποδηλώνουν διατήρηση αναρριχητικών προσαρμογών, πιθανόν εξηγούν την απόκλισή του από το γενικό εξελικτικό πρότυπο.

Οι ερευνητές προτείνουν ότι η κυριαρχία της δεξιοχειρίας στον άνθρωπο πραγματοποιήθηκε σε δύο εξελικτικές φάσεις.

Αρχικά, οι πρόγονοι των ανθρωπιδών ανέπτυξαν συστηματική δίποδη βάδιση, γεγονός που απελευθέρωσε τα άνω άκρα για την εκτέλεση άλλων δραστηριοτήτων. Στη συνέχεια, καθώς ο εγκέφαλος αυξανόταν σε μέγεθος και πολυπλοκότητα, η λειτουργική εξειδίκευση προς τη δεξιά πλευρά σταθεροποιήθηκε στον σύγχρονο άνθρωπο.

Οι έρευνες που θα ακολουθήσουν θα εξετάσουν τον ρόλο του ανθρώπινου πολιτισμού στην περαιτέρω ενίσχυση της δεξιοχειρίας, το λόγο για οποίο διατηρείται η αριστεροχειρία σε ένα μέρος των ανθρώπων, καθώς και το κατά πόσο αντίστοιχες μορφές λειτουργικής ασυμμετρίας εμφανίζονται και σε άλλα ζωικά είδη.